دانشگاه بین المللی امام رضا(ع) در روزهای اخیر شاهد رویدادی علمی و پژوهشی بود که نوید بخش آیندهای روشن در حوزه فناوریهای کوانتومی است.
دکتر منیره هوشمند، معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه، عضو هیئت علمی گروه مهندسی برق و متخصص حوزه فناوری های کوانتومی، موفق به اخذ حمایت بنیاد ملی علم ایران برای جذب پژوهشگر فوقدکترا شد.
این استاد دانشگاه ضمن انجام رساله دکتری خود در زمینه تصحیح خطای کوانتومی در گروه مهندسی برق دانشگاه فردوسی، دوره فوق دکتری خود را در زمینه محاسبات امن کوانتومی، در دانشگاه ملی سنگاپور، دانشگاه صنعت و طراحی سنگاپور و مرکز فنآوریهای کوانتومی پاریس اخذ کرده و بیش از ۱۰۰ مقاله پژوهشی در حوزه محاسبات و اطلاعات کوانتومی در معتبرترین مجلات و همایشهای این حوزه در کارنامه علمی خود دارد. وی استاد راهنمای بیش از ۱۰۰ دانشجوی ارشد و دکتری در زمینه محاسبات و اطلاعات کوانتومی بوده و طرح های پژوهشی متعدد ملی در این حوزه انجام داده است.
با ایشان گفتگویی داشتیم تا از جزئیات این موفقیت و چشمانداز پیش رو بیشتر بدانیم.
خانم دکتر هوشمند، تبریک فراوان بابت این موفقیت ارزشمند، لطفاً درباره این دستاورد و اهمیت آن برای دانشگاه و گروه مهندسی برق توضیح بفرمایید.
ممنونم از لطف شما. بله، این حمایت که توسط بنیاد ملی علم ایران، وابسته به معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری، صورت گرفته، برای ما بسیار ارزشمند است.
این موفقیت نشاندهنده اعتماد نهادهای علمی ملی به ظرفیتهای پژوهشی گروه مهندسی برق دانشگاه بین المللی امام رضا(ع) است. در حقیقت، این حمایت، گامی مؤثر در راستای توسعه فعالیتهای علمی و پژوهشی ما و ارتقای جایگاه علمی دانشگاه در عرصههای ملی و تخصصی به شمار میرود.
فناوریهای کوانتومی، واژهای است که این روزها زیاد شنیده میشود، لطفاً این حوزه را برای ما تشریح و بفرمایید در حال حاضر این فناوریها در چه مرحلهای از توسعه قرار دارند؟
فناوریهای کوانتومی بر پایه اصول شگفتانگیز فیزیک در ابعاد اتمی و زیر اتمی عمل میکنند. طی دهههای اخیر، این حوزه با شتابی فزاینده با پیشرفتهای عملی چشمگیری همراه بوده است. این روند سریع، جهان را در آستانه یک انقلاب فناورانه نوین قرار داده است.
این فناوریها پتانسیل ایجاد تحولات شگرفی در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، رمزنگاری، پزشکی، علوم مواد و غیره را دارند. یکی از جنبههای بسیار مهم و نگرانکننده، توانایی کامپیوترهای کوانتومی در شکستن رمزنگاریهای رایج امروزی است که اهمیت راهبردی این حوزه را دو چندان میکند.
با توجه به این توضیحات، تمرکز بر روی «کمیسازی منابع و هزینهها در مخابرات کوانتومی و بازطراحی پروتکلها» که موضوع پژوهش شما و پژوهشگر فوقدکترا، آقای دکتر بلوکیان است، چرا از اهمیت ویژهای برخوردار است؟
در مواجهه با تهدیدات ناشی از ظهور کامپیوترهای کوانتومی، یکی از راهکارهای بنیادین، بهرهگیری از سامانههای مخابرات کوانتومی با امنیت بیقید و شرط است؛ فناوریای که در سطح جهانی در حال پیاده سازی و تجاریسازی است. در ایران نیز اقدامات اولیه در این راستا آغاز شده است. با توجه به پیچیدگیهای فنی و هزینههای بالای این فناوری، بهینهسازی فرآیندهای اجرایی، یعنی کمیسازی دقیق منابع و هزینهها و بازطراحی پروتکلها، میتواند استقرار گستردهتر این پروتکلها را تسهیل کرده و زمینهساز ارتقای امنیت ملی در حوزه ارتباطات آینده شود.
این پژوهش به دنبال یافتن راهحلهای عملی و اقتصادی برای پیادهسازی این فناوری حیاتی است.
آقای دکتر محمد بلوکیان، فارغالتحصیل ممتاز رشته مهندسی برق، به عنوان پژوهشگر فوقدکترا در این طرح حضور خواهند داشت. جذب پژوهشگر فوقدکترا، به ویژه در حوزه نوینی مانند فناوریهای کوانتومی، چه تأثیری بر روند تحقیقات و نوآوری در دانشگاه خواهد داشت؟
حضور پژوهشگران پسادکتری، به ویژه در حوزههای نوظهور و استراتژیک مانند فناوریهای کوانتومی، مانند یک موتور محرک تازه عمل میکند. این پژوهشگران با دانش عمیقتر و تجربه تحقیقاتی بیشتر، سطح فعالیتهای دانشگاه را ارتقا میدهند. این روند زمینهساز شکلگیری همکاریهای بینرشتهای، تقویت ارتباط با سایر دانشگاه ها و صنعت و در نهایت، ارتقای جایگاه علمی دانشگاه خواهد شد. همچنین، این حضور گامی رو به جلو در مسیر تبدیل دانشگاه به قطبهای علمی در حوزههای نوظهور است.
آیا این پروژه، نخستین گام برای همکاریهای گستردهتر با بنیاد ملی علم ایران و یا سایر مراکز تحقیقاتی در حوزه کوانتوم خواهد بود؟
این پروژه، نخستین همکاری ما با بنیاد ملی علم در حوزه فناوریهای کوانتومی نیست. پیش از این نیز با حمایت این بنیاد، موفق به تولید محتوای آموزشی در زمینه نظریه اطلاعات و محاسبات کوانتومی شده بودیم. علاوه بر این، چندین طرح پژوهشی با حمایت ستاد اپتیک-کوانتوم معاونت علمی ریاست جمهوری و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به انجام رساندهایم. اما این حمایت جدید، با توجه به ماهیت آن برای جذب پژوهشگر فوقدکترا، امید میرود که جایگاه شناختهشدهتر و نقش پررنگتری برای دانشگاه در توسعه فناوریهای کوانتومی در سطح کشور به دست آورد و مسیر را برای همکاریهای آتی هموارتر کند.
به عنوان اولین میزبان پژوهشگر فوقدکترا در دانشگاه بین المللی امام رضا(ع)، چه پیامی برای جامعه علمی کشور، به ویژه دانشجویان و پژوهشگران جوان دارید؟
دانشگاه بین المللی امام رضا(ع) به عنوان یک دانشگاه غیردولتی، توانسته حمایت یکی از مهمترین نهادهای دولتی در پشتیبانی از علم و پژوهش، یعنی بنیاد ملی علم را جذب کند. این تجربه ثابت میکند که حمایتها تنها محدود به دانشگاههای دولتی بزرگ نیست. دانشگاههای غیرانتفاعی نیز با ارائه ظرفیتهای علمی قوی و تمرکز بر پژوهشهای کاربردی و نوآورانه، میتوانند مورد اعتماد نهادهای ملی قرار گرفته و از حمایتهای پژوهشی بهرهمند شوند.
به دانشجویان و پژوهشگران جوان توصیه میکنم که با جدیت به دنبال کسب دانش روز، نوآوری و ارائه ایدههای خلاقانه باشند، زیرا فرصتها و حمایتها برای پیشبرد علم در کشور وجود دارد و نباید از تلاش دست کشید.
خانم دکتر هوشمند، از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید بسیار سپاسگزاریم. برایتان در این مسیر پرچالش و هیجانانگیز کوانتومی، آرزوی موفقیت روزافزون داریم.
خبرنگار: عفت زارع مهنه
نظر شما